Türkiye yapay zekada ortak akılla ilerleyecek

Yapay Zeka Eylem Planı’nın duyurulmasının ardından, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK, üniversiteler, araştırma merkezleri ve özel sektör, yeni proje ve işbirliği çağrılarına odaklandı. Yol haritası kademeli biçimde hayata geçirilecek; kamu destekli Ar-Ge projelerinin ticarileşmesi için paydaşlar ortak platformlarda bir araya getirilecek.

Türkiye’nin yapay zeka yarışında öne çıkması amacıyla “ortak akıl” yaklaşımı benimsenecek. Bu kapsamda TÜBİTAK, Yapay Zeka Ekosistem Çağrısı’nın 2026 başvurularını almaya başladı. Çağrı, ihtiyaç sahibi şirketlerin; teknoloji sağlayıcı firmalar, üniversiteler veya kamu araştırma merkezleri ile TÜBİTAK Yapay Zeka Enstitüsü’nün (YZE) yer aldığı konsorsiyumlar üzerinden desteklenmesini hedefliyor.

Akıllı üretim sistemleri, gıda, tarım ve hayvancılık, finans teknolojileri, e-ticaret, iklim değişikliğiyle mücadele ve eğitim öncelikli alanlar arasında bulunuyor. Proje bütçesi, genel gider, proje teşvik ikramiyesi ve kurum hissesi hariç en fazla 10 milyon lirayla sınırlı olacak. Başvurular TEYDEB Proje Değerlendirme İzleme Sistemi üzerinden 18 Eylül’e kadar yapılabilecek.

Kamu Yapay Zeka Ekosistemi Çağrısı ile de kamu kurum ve kuruluşlarının finans, e-ticaret, akıllı eğitim teknolojileri, akıllı üretim sistemleri, iklim değişikliği, akıllı tarım, gıda ve hayvancılık alanlarındaki ihtiyaçlarına yönelik çözümler geliştirilecek. Bu çağrıda Ar-Ge süresi en fazla 48 ay olan projelere, konusuna göre değişen tutarlarda destek sağlanıyor; başvurular sürüyor.

Uluslararası alanda da yeni adımlar atılıyor. Yapay zeka destekli robotik projeleri için Almanya ve Fransa’nın da olduğu 10 Avrupa ülkesi ile Japonya’yla işbirliği süreci başlatıldı. İşbirliği, “CONCERT Japan” platformunun açtığı çağrı üzerinden yürütülecek. Avrupa ve Japonya’daki araştırmacılar; gerçek dünyanın dinamik, yapılandırılmamış ve insan merkezli ortamlarında çalışabilen yapay zeka destekli uyarlanabilir otonom sistemler ve akıllı robotiklerin geliştirilmesi için birlikte çalışacak. Program kapsamındaki başvurular bu ay alınacak.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı öncülüğündeki HIT-30 Programı da yapay zeka projelerini destekleyecek. Destekler; yapay zekadan veri merkezlerine, çipten batarya teknolojilerine uzanan geniş bir alanı kapsıyor. Kamu, sanayi, sağlık, finans, savunma ve akademi gibi stratejik sektörlerin dijital dönüşümünü hedefleyen program kapsamında yapay zekaya yönelik çalışmalara 1,6 milyar dolar kaynak ayrılacak. Ayrıca yüzde 60’a varan vergi teşviki, yatırımın yüzde 40’ına kadar hibe, yüzde 70’e kadar avantajlı finansman, istihdam desteği ve yatırımın yüzde 20’sine kadar pazar geliştirme destekleri öngörülüyor.

Plan doğrultusunda İstanbul, yapay zeka alanında Türkiye’nin uluslararası vitrini ve yatırım diplomasisi merkezi olarak konumlandırılacak. Bu çerçevede “Terminal İstanbul”, yapay zeka girişimcileri ile küresel yatırımcıların buluşma noktalarından biri olacak. Türkiye, OECD, G20, Birleşmiş Milletler ve diğer platformlarda insan merkezli yapay zeka standartlarının belirlenmesinde etkin rol üstlenmeyi hedefliyor.

Türkiye’nin yapay zeka kapasitesini güçlendirmek için veri merkezi, bulut ve yapay zeka altyapılarında ağırlıklı olarak özel sektörden en az 10 milyar dolarlık kaynağın harekete geçirilmesi planlanıyor. Yenilikçi çözümlerin kontrollü biçimde test edilebilmesi için en az beş öncelikli sektörde düzenleyici deney alanları kurulacak. Uygulama; kamu, özel sektör, üniversiteler ve araştırma merkezlerinin ortak katkısıyla yürütülecek; yönetişim zemini Ulusal Yapay Zeka Kurulu tarafından sağlanacak.

Çalışmaların finansmanı için Ulusal Yapay Zeka Büyüme Fonu oluşturulacak. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, ilgili kurumlarla yakın işbirliği içinde eylemlerin hayata geçirilmesini düzenli olarak takip edecek. Eylem Planı kapsamında harekete geçirilecek kaynakların oluşturacağı katma değerin 1 trilyon lirayı aşması bekleniyor.