Ankara’daki NATO zirvesinde F-35 mesajı bekleniyor; S-400’ler için “tam devre dışı” şartı öne çıkıyor

ABD Başkanı Donald Trump’ın, bu hafta Ankara’da yapılacak NATO zirvesi kapsamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’la görüşmesinde, Türkiye’ye yönelik F-35 programı kısıtlamasını kaldırmaya hazır olduğu yönünde mesaj vermesi bekleniyor. Trump’ın bu değerlendirmeleri, İran’daki çatışmalar bağlamında uzun süreli ateşkesi öngören bir mutabakat zaptının imzalanmasının ardından geldi.

Trump, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ile görüşmesinin ardından “Türkiye’yi mutlu edecek bir karar alacağım” ifadesini kullandı. Ancak sürecin netleşmesi, hem Ankara’nın S-400 hava savunma sistemleriyle ilgili atacağı adımlara hem de Washington’daki yasal kısıtlara bağlı görünüyor.

Türkiye, 2019’da Rus yapımı S-400 sistemlerini tedarik etmesinin ardından, F-35’lerin gizlilik teknolojisinin riske girebileceği gerekçesiyle programdan çıkarılmıştı. The New York Times’a göre, Türkiye’nin yeniden programa dönmesi için öne çıkan şart, S-400’lerin tamamen kullanılamaz hale getirilmesi veya üçüncü bir ülkeye devredilmesi. Seçenekler arasında kritik parçaların sökülerek imhası da yer alıyor. Geçmişte sistemlerin Ukrayna’ya transferi gündeme gelmiş olsa da, mevcut koşullarda bu seçeneğe sıcak bakılmadığı belirtiliyor. S-400’ler bugüne kadar operasyonel olarak devreye alınmadı.

Türkiye, 2017’de F-35 ortak programı kapsamında 1,25 milyar dolar ödeme yaptı; S-400 tedariki için ise yaklaşık 2 milyar dolar harcadı. Enflasyon etkisi de dikkate alındığında, krizin toplam maliyetinin 4,24 milyar dolara ulaştığı ifade ediliyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, 2019’da Nikkei’ye yaptığı açıklamada, ödemelerin iadesi için uluslararası tahkime gidilebileceğini belirtmişti. Türkiye tarafından bedeli ödenmesine karşın teslim edilmeyen F-35 uçaklarının ABD’de depolarda tutulduğu aktarılıyor.

ABD tarafında ise Kongre engeli öne çıkıyor. 2020’de kabul edilen yasa, Türkiye’nin Rus menşeli S-400’lere sahip olduğu sürece F-35 satışını engelliyor. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Trump’ın kurmaylarına çözüm için talimat verildiğini; Savunma Bakanı Pete Hegseth liderliğindeki ekibin yasal uyum çalışmalarını sürdürdüğünü bildirdi. Ancak Senato Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Jim Risch’in de aralarında bulunduğu bazı Cumhuriyetçiler sürece temkinli yaklaşıyor. Trump’ın özel temsilcisi Thomas J. Barrack Jr.’ın 2025 yılı sonuna ilişkin çözüme dair öngörüsü de gerçekleşmemişti.

Uluslararası itirazlar da sürüyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Türkiye’nin dış politikası ile Kıbrıs ve Yunanistan’a yönelik tutumunu gerekçe göstererek F-35 satışına karşı olduğunu açıkladı.

Trump’ın Ankara programında Salı günü Erdoğan’la ikili görüşme ve NATO liderleri akşam yemeği bulunuyor. Çarşamba günü Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile bir araya gelmesi ve zirve kapsamındaki çalışma oturumunun ardından basın toplantısı düzenlemesi planlanıyor. Trump, Avrupa ülkelerinin savunma harcamalarına ilişkin eleştirilerini son dönemde yinelemeye devam ediyor.