Fransa’daki başörtüsü kısıtlamaları Müslüman kadınların eğitim ve istihdam tercihlerini etkiliyor
Fransa’da başörtüsüne ilişkin çeşitli yasak ve uygulamalar, Müslüman kadınların eğitim ve çalışma hayatına erişimini kısıtlıyor; genç kadınların okul ve meslek seçimlerini doğrudan etkiliyor.
Fransa’da farklı alanlarda uygulanan başörtüsü kısıtlamaları, Müslüman kadınların eğitim ve istihdam olanaklarını daraltıyor ve bu kesimin okul ile kariyer tercihlerini şekillendiriyor.
Ülkede 15 Mart 2004’te yürürlüğe giren yasa ile ilkokul ve ortaöğretimde belirgin dini simgeler, başörtüsü dahil, yasaklandı. 2010’da kamusal alanda peçe tamamen yasaklandı ve yaptırım olarak 150 avroya kadar para cezası getirildi. 2012’de okul gezilerine refakat eden annelere başörtüsü yasağı öngören bir genelge yayımlandı; Danıştay’ın 2013’te başörtülü anneler lehine verdiği kararla bu uygulama kaldırıldı.
2023’te hükümet, abaya ve entari tarzı uzun elbiselerin “laikliğe aykırı” olduğu gerekçesiyle yükseköğretim dışındaki tüm okullarda giyilmesini yasakladı. 2024’te Olimpiyat Oyunları’na ev sahipliği yapan Fransa, kendi sporcu kafilesi için başörtüsünü yasakladı. Kamu hastaneleri dahil kamu çalışanlarının başörtüsü takmasına izin verilmiyor; avukatların da duruşmalara başörtüsüyle katılması engelleniyor. Devlet üniversitelerinde başörtüsüne yönelik bir yasak bulunmazken, özel sektörde uygulamalar şirketlerin iç düzenlemelerine göre değişiyor.
Kamuya ait yüzme havuzlarında “burkini” olarak adlandırılan tesettür mayosuna izin verilmiyor. Son yıllarda bazı şehirlerin plajlarında da burkiniye getirilen yasaklar yerel kararlarla uygulandı; Nice’te 2016’da, Mandelieu-la-Napoule’da bu yıl ve Carry-le-Rouet’de 2025’te söz konusu yasaklar farklı yargı kararlarıyla kaldırıldı.
Siyasi alanda da tartışmalar sürüyor. Farklı dönemlerdeki hükümetler, Müslümanların sosyal ve eğitim hayatını etkileyen adımlar attı. 26 Mart 2025’te Paris’te düzenlenen bir mitingde siyasetçi Bruno Retailleau’nun “Yaşasın spor ve dolayısıyla kahrolsun başörtüsü.” ifadesi muhalefetin tepkisini çekti. Aşırı sağcı Ulusal Birlik (RN) Partisi yetkilileri ise 2027 cumhurbaşkanı seçimlerini kazanmaları halinde kamusal alanda başörtüsünü yasaklayacaklarını açıkladı.
Uygulamaların bireysel hayata yansımalarına ilişkin son örneklerden birinde, Galatasaray Üniversitesi’nden bir öğrenci, Erasmus programıyla eğitim hakkı kazandığı Sorbonne Üniversitesi için yaptığı öğrenci vizesi başvurusunda başörtülü biyometrik fotoğrafının kabul edilmediğini ve başını açmasının istendiğini belirterek, üç başvurusunun da sonuçsuz kaldığını aktardı.
Strazburg Üniversitesi Sosyoloji Bölümü doktora öğrencisi İman El Feki, aşırı sağın kamusal alanda başörtüsünü yasaklama teklifini “uzun süren münazaralar ve buna eşlik eden yasal yasaklar dizisinin parçası” olarak değerlendirdi. El Feki, 2004’teki yasağın etkisinin okulla sınırlı kalmadığını, kamu başta olmak üzere iş dünyasına ve özel sektördeki şirket içi kurallara da yayıldığını belirterek, “2004’teki ilk yasanın, daha sonra Müslüman kadınlar için birçok alanda başörtüsü kısıtlamalarına yol açtığını görüyoruz. Bu da bugün başörtüsü takan kadınların hayatını zorlaştırıyor çünkü (başörtüsü) ile iş bulamıyorlar.” dedi.
El Feki, genç Müslüman kadınların eğitim tercihlerinde başörtüsüyle uyumlu alanlara yönelmek zorunda kaldıklarını, spor müsabakalarında ve havuzlarda başörtüsüne izin verilmemesi gibi uygulamaların yaşam alanını daralttığını söyledi. Bazı kadınların ileride serbest mesleklerde başörtüsüyle çalışabilme ihtimalini artırmak için eğitim sürecinde başörtüsünü çıkarmak zorunda kaldıklarını ifade eden El Feki, ekonomik nedenlerle bazı kadınların işte başörtüsünü çıkarıp mesai sonunda yeniden taktıklarına da dikkat çekti.
El Feki, bir yandan birçok başörtülü kadının girişimciliğe ve serbest mesleklere yöneldiğini, bazıların ise sevdikleri mesleği yapabilmek için yurt dışını tercih ettiğini belirtti. Lojistik ve temizlik gibi alanlarda istihdam imkanı bulunabildiğini söyleyen El Feki, “Hangi sektörde olursa olsun İslamofobik şiddetin kadınlar için zor olduğunu düşünüyorum.” değerlendirmesinde bulundu. El Feki’ye göre, Fransa’da özellikle kadınlara yönelik İslamofobik ayrımcılıklar yıllardır kurumsallaşıyor ve sadece geleceğe dönük bir risk olarak görülmemeli.
Benzer bir gündem başlığında, A Milli Kadın Voleybol Takımı’nın 2026 Milletler Ligi finalinde Brezilya’yı 3-1 yenerek şampiyonluğa ulaştığı ve büyük turnuvalardaki toplam madalya sayısının 9 altın, 14 gümüş ve 7 bronzla 30’a çıktığı bilgisi, Filenin Sultanları’nın 2026 Milletler Ligi şampiyonluğu kapsamında yer alıyor.
