Ayasofya’da restorasyonda üç etap tamamlandı, kubbe ve minare güçlendirmesi sürüyor

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Ayasofya-i Kebir Camii Şerifi’ndeki restorasyon çalışmalarını yerinde inceleyerek son duruma ilişkin bilgi verdi. Ersoy, dört aşamalı programın üç etabının tamamlandığını, minare, kubbe ve mozaiklere yönelik kapsamlı ve hassas işlemleri içeren ikinci etapta çalışmaların titizlikle devam ettiğini belirtti.

Bakanlığa göre, Ayasofya için kapsamlı rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlandı; yapısal analizler sonucunda ana kubbe ve yarım kubbeler için güçlendirme projeleri geliştirildi ve Koruma Kurulu onaylarıyla uygulamalara geçildi.

Birinci etapta güney cephe bahçesindeki III. Mehmet, II. Selim, III. Murat ve Şehzadeler türbelerinde restorasyon yapıldı. Türbe kubbelerinin kurşun örtüleri yenilendi; niteliksiz ekler düzenlendi; içlik, dışlık ve revzenlerde yenileme, ahşap kapak ve kepenklerde konservasyon ile dış cephe temizlikleri gerçekleştirildi. Muvakkithane ve sıbyan mektebi restore edildi; caminin güneybatı köşesindeki duvar dibi abdest alma bölümü yeniden kullanıma alındı ve iç mekâna kuş kovucu sistem yerleştirildi.

Devam eden ikinci etapta kuzey, güney ve doğu cephelerinde çimento esaslı sıvaların raspası yapıldı; güney cephede raspa sonrası tespitler, cephelerde temizlik sürüyor. Kuzeydoğu minaresinde statik güçlendirme projesi doğrultusunda imalatlar tamamlandı; statik analizler sonrası minarenin belirli bir kotuna kadar kontrollü söküm uygulandı. Bakır alemden başlayarak gövdedeki altı sıra taş ve bunlara bağlı basamaklara kadar söküldü; deprem etkilerine karşı paslanmaz çelik plakalar ve rod sistemleri yerleştirildi. Yapının güçlendirme ihtiyacı için sayısal modellemeler ve duvarlarda georadar taramaları yapıldı; elde edilen verilerle kuzeydoğu ve güneydoğu merdiven kulelerinde onaylı güçlendirme uygulamalarına geçildi. Mermer pencere elemanlarında özgün malzemenin korunması esasıyla temizlik ve onarım sürüyor.

Ana kubbe ve yarım kubbelerde güçlendirme uygulamalarının bütüncül şekilde yürütüleceği, iç yüzey mozaik kaplamaları nedeniyle güçlendirmenin dış yüzeyden yapılacağı bildirildi. Bu kapsamda kurşun örtülerin sökülmesi planlandı; kubbenin mevsimsel koşullardan ve mozaiklerin olası zararlardan korunması için geçici üst örtü sistemi kuruldu ve ana kubbe branda ile kapatıldı. İç yüzeyde konservasyon, restorasyon ve güçlendirme işlemlerinin güvenli yürütülmesi amacıyla iç mekânda platform ve iskele sistemi oluşturuldu.

İbadetin kesintiye uğramaması için dört ana kolona oturan çelik platform sistemi kuruldu; mermer söküm, koruma ve kapatma ile çelik bağlantı yolu imalatları tamamlandı, platform üzerine mozaik uygulamaları için iskele kuruldu. Ana kubbenin iç yüzeyindeki mozaiklerin mevcut durumunun belgelenmesi için lazer tarama ve fotogrametri çalışmaları yapıldı; farklı dönem onarımları tespit edilerek proje paftalarına işlendi. Müdahaleler aşama aşama fotoğrafla belgelendi ve yapı izleme sistemi devreye alınarak veri aktarımı ve raporlama başlatıldı.

Tamamlanan üçüncü etapta, galeri katının ziyarete açılmasına yönelik düzenlemeler gerçekleştirildi. Ziyaretçi güzergâhı oluşturuldu; genel temizlik ve konservasyon yapıldı. Giriş ve iniş rampaları, geçici giriş tüneli ve bilet gişeleri inşa edildi; X-ray ve turnike sistemleri kuruldu. Galeri katındaki mermer ve ahşap yüzeylerde temizlik ve lokal konservasyon uygulandı; niteliksiz sıvalar raspalandı, bölgesel derz ve sıva onarımları yapıldı; özgün korkuluklar sağlamlaştırıldı; eksik-kırık camlar yenilendi ve pencerelere kuş girişini önleyici teller yerleştirildi. Aydınlatma, kamera, acil anons ve internet altyapıları tamamlandı.

Dördüncü etap kapsamında iç ve dış mekânda güvenliği sağlamak için alüminyum akordiyon ve şerit bariyerler kullanılıyor; iç mekânda akustik kumaş kaplama uygulamaları yapıldığı belirtildi.

Çalışmaların ana kubbe, yarım ve çeyrek kubbeler; Fatih ve Mimar Sinan minareleri; mermer, sıva, kalemişi, mozaik, ahşap ve diğer özgün elemanlar ile vaftizhane, şadırvan ve güney bahçesindeki türbeleri kapsayan geniş bir alanda sürdüğü kaydedildi. Biyolojik temizlikten söküm ve güçlendirmeye, taş onarımlarından konservasyon ve yenilemeye uzanan süreçlerin uzman ekiplerle yürütüldüğü bildirildi.

Yer altında da çalışmalar devam ediyor. Ön çalışma niteliğindeki Mekân 1 ve Mekân 2 kazıları ile kuzey avludaki hipoje bölümü ve 1’den 5’e uzanan tünellerde kazı ve belgeleme başlatıldı. Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölümlerinde temizlik işlerinin yaklaşık yüzde 90’ı tamamlandı; Vezir Bahçe’de hipoje yapısına ait kazılar bitirildi. Batı Bahçe’de mekânlarla ilişkili dokuz tünel yapısı tespit edildi; 2 ve 8 numaralı tüneller dışındakilerde dolgu toprak temizliği yapıldı. 56 metre uzunluğundaki Mekân-2’de 18 metrelik hat boyunca hasarlı tonozlar özgününe eş malzemeyle tamamlanarak yapısal hasarlar giderildi, kalan kısımlarda çalışmalar sürüyor. Tünel-4 ve Tünel-5’te 10’ar metrelik hatta benzer müdahaleler yapıldı; Tünel-4’te 50 metrelik bölüm paslanmaz çelik tahkimatla güçlendirildi, Tünel-5’te 90 metrelik hatta tahkimat çalışmaları devam ediyor.

Bakan Ersoy, yürütülen programın hedefinin Ayasofya’nın kültürel miras değerini koruyup gelecek nesillere aktarılmasını sağlamak olduğunu ifade etti.

Benzer bir gündem başlığında, 15 Temmuz Derneği’nin İstanbul’da düzenlediği “Şehit ve Şahit” programı kapsamında, FETÖ’nün 15 Temmuz 2016’daki darbe girişiminin 10. yılı dolayısıyla Atatürk Kültür Merkezi’nde düzenlenen etkinlikte devlet yetkilileri ile şehit yakınları ve gaziler bir araya geldi.