Türkiye, NATO güvenlik mimarisinde kilit konumda

Türkiye, 7-8 Temmuz’da Ankara’da düzenlenecek NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi öncesinde, ittifaka halihazırda yaklaşık 3 bin personel ile muhtelif silah, araç ve platform üzerinden destek sağlıyor. Milli Savunma Bakanlığı (MSB) kaynaklarına göre Türkiye; Kosova’daki KFOR, Akdeniz’de Deniz Muhafızı Harekâtı, Ege Denizi’nde düzensiz göçle mücadele, Daimi Deniz Kuvvetleri, Müttefik Mukabele Kuvveti (ARF), NATO Hazırlık İnisiyatifi, Güvence Tedbirleri, Afrika Birliği’ne destek faaliyetleri ve NATO’nun entegre hava ve füze savunma sistemi dahil pek çok alanda görev yürütüyor.

NATO, Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesindeki kolektif meşru müdafaa hakkı temelinde 4 Nisan 1949’da kuruldu. MSB kaynaklarına göre Türkiye’nin üyeliğinde, Sovyetler Birliği’nin Türk boğazları ve doğu vilayetleri üzerindeki taleplerine karşı denge ihtiyacı belirleyici oldu. Türkiye, Kore Savaşı’na 25 Temmuz 1950’de asker gönderme kararı aldı; savaşta gösterilen başarıların ardından 1951’de ittifaka davet edildi. Üyelik protokolü 17 Ekim 1951’de imzalandı, 18 Şubat 1952’de yasalaştı. 1 Mart 1952’de Lizbon’daki törenle Türk bayrağı SHAPE karargâhında göndere çekildi.

NATO’nun ikinci büyük ordusuna sahip Türkiye, Soğuk Savaş dönemi kabiliyetlerini koruyup geliştirirken Afganistan, Kosova, Bosna Hersek, Libya ve Irak’taki görev ve misyonlara katkı sundu. Afganistan’da 2002-2014 arasında ISAF, 2015’ten itibaren Kararlı Destek Misyonu (RSM) bünyesinde yer alan Türkiye, Kabil Hamid Karzai Uluslararası Havalimanı’nın güvenli işletilmesinde çerçeve ülke sorumluluğunu üstlendi ve 28 Ağustos 2021’de NATO harekâtının sonlandırılmasıyla birliklerini geri çekti.

Irak’ta NATO Irak Misyonu’na (NMI) 2018’den itibaren yaklaşık 40 personelle kesintisiz destek veren Türkiye, bölgede güvenliğin kötüleşmesi üzerine mart ayında başlatılan geri çekilme sürecine kadar görev yaptı. NMI faaliyetlerinin çekirdek kadroyla Napoli Müşterek Kuvvetler Komutanlığı’nda sürdürülmesi kararı sonrası Türkiye, Napoli’de oluşturulan çekirdek ekibe 3 personelle katkı veriyor.

TSK, birlikte çalışabilirliğin artırılması amacıyla NATO tatbikatlarına da geniş katılım sağladı. 2023’te 34, 2024’te 39, 2025’te 50 NATO tatbikatına iştirak edildi. 12-24 Şubat’ta Almanya’da icra edilen Steadfast Dart 2026 Tatbikatı’na deniz, kara ve hava unsurlarıyla katılan Türkiye, 2 binden fazla personelden oluşan müşterek bir kuvveti Almanya’ya intikal ettirdi. TCG Anadolu’dan kalkan TB-3 SİHA, Baltık Denizi üzerinde belirlenen hedefe başarılı atış gerçekleştirdi. MSB’ye göre bu faaliyet, bir insansız hava aracının gemiden kalkarak atışlı bir tatbikata ilk kez destek vermesiyle kayda geçti.

Türkiye, 2023’ten bu yana KFOR Komutanlığını ikinci kez yürütüyor. 2022’de Kosova’da yaşanan olayların ardından KFOR İhtiyat Taburu farklı tarihlerde dört kez Kosova’ya konuşlandırıldı. Deniz Muhafızı Harekâtı kapsamında yılda altı kez icra edilen odak harekâtlardan biri Türk Deniz Kuvvetleri tarafından komuta ediliyor; Türkiye, 32 NATO üyesi arasında bu harekâta en fazla katkı veren ülke konumunda. Türkiye bugüne kadar Daimi Deniz Görev Grubu-22’yi beş kez (sonuncusu 2025’te), Daimi Deniz Mayın Karşı Tedbirleri Görev Grubu-2’yi yedi kez (son ikisi 2023 ve 2025’te) komuta etti.

Komuta katkıları kapsamında TURMARFOR, 2023’te NATO Mukabele Kuvveti Deniz Unsur Komutanlığını (NRF-MCC) ve 2024-2025 döneminde Akdeniz Görev Kuvveti Komutanlığını (CTF MED) üstlendi. Türk Deniz Kuvvetleri, ARF Deniz Unsur Komutanlığı bünyesinde 2025-2026 dönemi için Amfibi Görev Komutanlığı/Çıkarma Kuvveti Komutanı (CATF/CLF) görevlerini yürütüyor; 2024-2028 döneminde Karadeniz Görev Kuvveti Komutanlığı’nın (CTF-BLACK) da komutasını sürdürüyor. Türkiye, Karadeniz’in “bölgesel sahiplik” ilkesi temelinde istikrarını korumaya yönelik NATO faaliyetlerine katkı veriyor.

İnsansız sistemler alanındaki birikimi doğrultusunda Türkiye, üçüncü bir NATO Mükemmeliyet Merkezi’ne ev sahipliği yapmak üzere İnsansız Sistemler Mükemmeliyet Merkezi’nin kurulum çalışmalarına 30 Nisan 2024’te başladı. NATO kapsamındaki hava harekâtlarının etkin desteklenmesi için Müşterek Kuvvet Hava Unsuru (JFAC) da teşkil edildi. Türk Hava Kuvvetleri, daha önce Litvanya, Polonya ve Romanya’da yürüttüğü NATO Hava Polisliği görevini bu yıl Ağustos-Kasım ayları arasında Estonya’da yeniden üstlenecek. Ayrıca ittifak görevlerinde Havadan İhbar ve Kontrol (HİK), havadan yakıt ikmal uçakları ve değerlendirilmiş uydu görüntüleriyle destek sağlanıyor.

Türkiye, NATO kuvvet ve komuta yapısındaki kadroları yüksek oranda dolduruyor. Addis Ababa’daki Afrika Birliği Karargâhı’nda bulunan NATO İrtibat Ofisi’nin 9 Mart 2022’de yeniden faaliyete geçirilmesine Türkiye liderlik etti. “Savunma Kapasite İnşası Girişimi” kapsamında Gürcistan’da Deniz Güvenliği ve Havacılık alanlarında liderlik; İstihkâm ve Özel Kuvvetler danışmanlığı; Ürdün’de Çekirdek Tim Komutan Yardımcılığı görevleri yürütüldü. Moldova, Moritanya ve Bosna Hersek’e uzaktan danışmanlık desteği verildi.

MSB’ye göre, NATO’nun Caydırıcılık ve Savunma Konsepti kapsamında Türkiye; ABD, İngiltere, İspanya, İtalya ve Fransa ile birlikte hızlı reaksiyon kuvvetlerini harekât alanı seviyesinde sevk ve idare edebilen sayılı müttefikler arasında. Türkiye, 2025’te gayrisafi yurtiçi hasılasının yüzde 2,33’ünü savunmaya ayırdı. Çelik Kubbe, KAAN ve Altay gibi projelerle yerli-milli kabiliyetlerin ittifakın caydırıcılık ve savunma konseptiyle entegre edildiği bildiriliyor. Bakanlık kaynakları, terörizme karşı sahada en etkin mücadeleyi veren tek müttefikin Türkiye olduğunu ifade ediyor.

MSB’ye göre Türkiye, yapay zeka, siber savunma ve uzay yetenekleri dahil yeni alanlarda da ittifakın dönüşen tehdit algısına hızla uyum sağlıyor. NATO’nun en geniş katılımlı fiili tatbikatlarından Steadfast Dart 2026 kapsamındaki TB-3 performansı öne çıkarken, Türkiye’nin 2028’den itibaren ARF liderliğini üstlenmesi planlanıyor.

Zirvede Türkiye’nin öncelikleri arasında, İttifak’ın birlik ve beraberliğinin vurgulanması, Avrupa-Atlantik bölgesinin güncel tehdit ve sınamalara karşı korunmasına yönelik kararlılığın teyidi ve Kuzey Atlantik Antlaşması’nın 5. maddesine bağlılığın yinelenmesi bulunuyor.