Hürmüz Boğazı’nda 60 günlük geçici düzenleme için ABD-İran hattında ilerleme iddiası
Axios’a göre Washington, Tahran ve Umman, Hürmüz Boğazı’nda deniz güvenliğini sağlamak ve müzakerelerin önünü açmak amacıyla 60 günlük geçici bir plan üzerinde sona yaklaştı. Taslak, mayın temizliği ve kuzey-güney koridorları öngörüyor.
ABD ile İran arasında süren gerilimde Hürmüz Boğazı’nın güvenliği odaklı geçici bir düzenleme üzerinde ilerleme sağlandığı öne sürüldü. Axios’un bölgesel kaynaklara ve bir ABD’li yetkiliye dayandırdığı habere göre Washington, Tahran ve Umman, geçişlerin güvenliğini teminat altına alacak 60 günlük bir planın son aşamasına geldi. Anlaşmanın çarşamba günü açıklanabileceği ileri sürüldü.
Habere göre taslak plan, yalnızca deniz geçiş güvenliğini artırmayı değil, aynı zamanda ABD-İran arasındaki ateşkesi yeniden tesis ederek nükleer müzakerelerin önünü açmayı hedefliyor.
Taslağa göre ilk etapta Umman ile İran arasında 60 gün süreli bir düzenleme uygulanacak ve tarafların mutabakatıyla uzatılabilecek. Basra Körfezi’ne giriş yapan ticari gemilerin geçici olarak İran kara sularındaki kuzey koridorunu, Körfez’den çıkanların ise Umman kara sularındaki güney rotasını kullanması öngörülüyor. Bu süreçte gemilerden geçiş ücreti alınmayacağı belirtiliyor.
Planın dikkat çeken unsurlarından biri, Hürmüz Boğazı’nın orta hattındaki deniz mayınlarının temizlenmesi. Mayın temizleme çalışmalarının 30 gün içinde tamamlanması ve ardından orta koridorun hem giriş hem çıkış trafiğine açılması hedefleniyor. Bu adımın, Umman ile İran arasında yapılması planlanan daha kapsamlı bir anlaşmanın zeminini oluşturması bekleniyor.
Axios’un aktardığına göre ABD Başkanı Donald Trump, Tahran’a yönelik geniş çaplı askeri seçeneği şimdilik rafa kaldırarak diplomasiye zaman tanıdı; ancak görüşmelerin başarısız olması halinde askeri seçeneğin yeniden gündeme gelebileceği uyarısında bulundu.
Müzakerelerde Umman’ın yanı sıra Katar, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın da rol aldığı, sürecin Beyaz Saray koordinasyonunda yürütüldüğü iddia edildi. Trump’ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff’un son günlerde İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve Umman Dışişleri Bakanı Bedr el-Busaidi ile birden fazla görüşme yaptığı aktarıldı. Kaynaklara göre Arakçi hafta sonu prensipte onay verdi; nihai kararın ise İran liderliğinin onayına bağlı olduğu ve bu onayın salı günü tamamlandığı öne sürüldü.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun da salı günü yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş düzenlemelerine ilişkin görüşmelerin henüz tamamlanmadığını ancak kısa süre içinde sonuç beklediğini söylediği bildirildi.
Arka plan: Taraflar arasında şubat ayında başlayan çatışmalar, İsrail’in de dahil olduğu saldırılar ve İran’ın ABD unsurlarının bulunduğu Körfez ülkelerine yönelik İHA ve füze misillemeleriyle tırmanmıştı. Nisan ayında ateşkes yapılmış, haziranda Pakistan’ın arabuluculuğunda kalıcı barışa yönelik bir mutabakat imzalanmıştı. Anlaşmanın geçen ay çökmesinin ardından yaklaşık iki hafta süren karşılıklı saldırılar yaşanmış; diplomasi trafiğinin yeniden canlanmasıyla çatışmalar durmuştu.
Benzer bir gündem başlığında, ABD Başkanı Donald Trump’ın Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı övmesi ve Türkiye’ye F-35 satışı konusunda olumlu sinyal vermesinin ardından İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun Trump’la telefon görüşmesinde Türkiye’ye ilişkin endişelerini ilettiği; İsrail basınına göre ABD’de F-35 satışına muhalefeti güçlendirmeyi ve gerekirse Trump’la karşı karşıya gelebileceğini göstermeyi hedeflediği aktarılıyor; bu çerçeve Türkiye’ye F-35 satışı tartışması bağlamında ele alındı.
