TDT Ankara Zirvesi: 17 yılda dönüşüm, yeni dönemde küresel açılım

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT), 29-30 Ekim tarihlerinde Ankara’daki yıllık zirvede toplanacak. Dışişleri bakanları 29 Ekim’de, devlet ve hükümet başkanları 30 Ekim’de bir araya gelecek. Toplantı, 2009’da kurulan yapının 17 yıllık gelişimini ve önümüzdeki döneme ilişkin öncelikleri masaya yatıracak.

Nahçıvan’da imzalanan kurucu anlaşmadan bu yana üyeler, ortak geçmişi düzenli temaslara, kurumsal yapılara ve somut projelere dönüştürdü. 2019’da Özbekistan’ın katılımı ve 2021’de teşkilatın bugünkü adını almasıyla süreç hızlandı. Devlet başkanları düzeyindeki temaslara bakanlıklar, üniversiteler ve iş çevreleri eşlik etti; ekonomi, turizm, güvenlik, eğitim ve kültür alanlarında işbirliği genişledi.

Ekonomik göstergeler, bu dönüşümü rakamlara yansıtıyor. Üye ve gözlemci ülkelerin toplam GSYH’si 2,4 trilyon doları, dış ticaret hacmi 1,27 trilyon doları aştı. Geçen yıl ortalama büyüme küresel ortalamanın üzerinde gerçekleşti. Türkiye’nin üye ülkelerle ticareti 2002’de 871 milyon dolarken 2025 sonunda 16,9 milyar dolara yükseldi; Temmuz 2026 itibarıyla üye ve gözlemcilerle yıllıklandırılmış hacim 27,8 milyar dolara ulaştı. Önümüzdeki dönemde toplam ekonomik büyüklüğün üyeler arası iç ticarete daha güçlü yansıtılması hedefleniyor.

Ticaret ve ulaştırmada son yıllarda atılan adımlar öne çıkıyor. Kasım 2024’te yürürlüğe giren Basitleştirilmiş Gümrük Koridoru Anlaşması işlemleri hızlandırdı. e-Permit uygulaması taşımacılıkta belge yükünü azalttı. Türk Yatırım Fonu, Temmuz 2026’da Kazakistan’daki KMF Bank’a Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) ile birlikte 10 milyon dolara kadar kredi sağlayan ilk finansman anlaşmasını imzalayarak işletmeye geçti. Orta Koridor’da hat üzerindeki yük 2025’te 4 milyon tonun üzerine çıktı; 2026’nın ilk 8 ayında taşımalar bir önceki yıla göre yüzde 22 arttı. Mayıs 2026’daki Türkistan Zirvesi’nde kabul edilen “Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma” vizyonu, dijital gümrük entegrasyonu, e-CMR ve ortak veri altyapısı gibi başlıklarla Orta Koridor’un dijital dönüşümünü destekliyor.

TDT, TDT+ formatıyla üçüncü taraflarla işbirliğine de açıldı. 2025 Gebele Zirvesi’nde başlatılan bu format kapsamında yatırım, teknoloji, eğitim ve ulaştırma alanlarında yeni ortaklıklar hedefleniyor. Macaristan’ın gözlemci konumu ve 2025’teki Budapeşte gayriresmi zirvesi Avrupa yönünde köprü işlevi gördü. 2026’da Japonya ile TDT Sekretaryası arasındaki üst düzey temaslar Doğu Asya ilgisinin göstergesi oldu. New York’taki son dışişleri bakanları buluşmasında BM Genel Kurulu nezdindeki gözlemci statüsü vurgulandı.

Asya’dan Avrupa’ya uzanan hat üzerinde konumlanan TDT, bölgesel ve küresel aktörlerin ilgisini çekiyor. Moskova için Orta Asya’daki çeşitlenen ilişkiler, Pekin için doğu-batı bağlantılarının ticari imkanları, Tahran için Güney Kafkasya’daki ulaşım düzenlemeleri ve Avrupa için güvenli ticaret yolları öne çıkıyor. NATO, Avrasya Ekonomik Birliği ve Şanghay İşbirliği Örgütü üyelerini bünyesinde barındıran yapının üçüncü ülke ya da örgütlere karşı olumsuz bir pozisyonu bulunmuyor; üyeler mevcut dış ilişkilerini sürdürürken kendi aralarındaki işbirliğini derinleştirmeyi amaçlıyor.

Ankara’daki zirvede dönem başkanlığının Azerbaycan’dan Türkiye’ye geçmesi, genel sekreterlikte yenilenme ve 2027-2031 dönemine ilişkin kapsayıcı strateji belgesinin şekillenmesi bekleniyor. Gündemde gümrük kolaylıklarının yaygınlaştırılması, yatırım fonunun ikincil işlemlerinin tamamlanması, Orta Koridor’da dönüş yükü dengesinin güçlendirilmesi ve Türkistan’da temelleri atılan dijital ile yapay zeka projelerinin somutlaşması yer alıyor. Türkiye’nin dönem başkanlığında kararların uygulanmasının takibi öne çıkan başlıklar arasında.

Kurumsal sürecin toplumsal tabana yayılması da önemini koruyor. Bakanlıklar, üniversiteler, iş çevreleri ve sivil toplumun katılımının artması; öğrenci hareketliliği, ortak üretim ve şehirler arası temasların çoğalması, işbirliğinin günlük yaşama yansımasını güçlendirebilir.

Benzer bir gündem başlığında, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının düzenlediği “Türk Dünyası Diyalogları: Ortak Gelecek, Ortak Vizyon” serisinin Taşkent’teki üçüncü paneli, 29-30 Ekim’de Ankara’da yapılacak TDT 13. Zirvesi öncesi işbirliği ve ortak vizyona odaklandı.