Asya’da gençlik protestoları yayılıyor: İşsizlik ve yolsuzluk tepkisi

Asya’nın farklı ülkelerinde gençlerin öncülük ettiği protestolar, işsizlik, yükselen yaşam maliyetleri, yolsuzluk ve eğitim sistemine yönelik tepkiler etrafında büyüyor. Hindistan, Endonezya, Bangladeş, Nepal ve Filipinler’deki hareketler farklı gerekçelerle ortaya çıksa da gençler sosyal medya ağlarını sokak eylemlerine taşıyor.

South China Morning Post’un haberinde, Birleşmiş Milletler tahminlerine göre dünya genelindeki ergen ve gençlerin yaklaşık yüzde 60’ının, yaklaşık bir milyar kişinin, Asya’da yaşadığı belirtildi. Haberde, özellikle 1997-2012 arasında doğan Z kuşağının taleplerini önce dijital platformlarda dile getirdiği, ardından kısa sürede eylemler düzenlediği aktarıldı.

Hindistan’da “Hamamböceği Hareketi”

Hindistan’da Yüksek Mahkeme Başkanı Surya Kant’ın işsiz gençler için kullandığı “asalaklar” ve “hamamböcekleri” ifadeleri tepkiye yol açtı. Siyasi stratejist Abhijeet Dipke’nin sosyal medyada paylaştığı “Ya bütün hamamböcekleri bir araya gelirse?” sorusu geniş kitlelere ulaştı. Bunun ardından iktidardaki Bharatiya Janata Partisinin adını hicveden Cockroach Janta Party (CJP), yani Hamamböceği Halk Partisi adlı gençlik hareketi ortaya çıktı. Güneş gözlüklü ve Hindistan bayrağına sarılmış hamamböceği görselleri eylemlerin simgesi hâline geldi.

Yeni Delhi’de 6 Haziran’da başlayan gösterilerde işsizlik ve eğitimdeki eşitsizliklerin yanı sıra hükümetin siyasi uygulamaları da protesto edildi. Eylemler sırasında zengin öğrencilere sınav sorularının sızdırıldığı iddiası gündeme geldi; göstericilerin baskısının ardından temmuz ayında bir eğitim bakanı istifa etti.

Hareket eylülde, yaklaşık 130 milyon kişinin adının seçmen listelerinden çıkarılmasını denetleyen Baş Seçim Komiseri Gyanesh Kumar’ı hedef alan yeni bir kampanya başlattı. Yetkililer silinen kayıtların mükerrer ya da hayatını kaybetmiş kişilere ait olduğunu savunurken muhalefet, uygulamanın milyonlarca kişinin oy hakkını etkileyebileceğini ileri sürdü. CJP sözcüsü Mehr Pasricha, gençlerin tepkisini kötü eğitim sistemi ve iş bulma güçlüğüyle ilişkilendirdi. 16 Ekim’de Yeni Delhi’de düzenlenen gösteriye katılan öğrenciler de seçmen listelerinin manipüle edilmesine karşı çıktıklarını söyledi.

Endonezya’da One Piece bayrağı ve çevre protestoları

Endonezya’daki eylemlerde, Japon anime serisi One Piece’te yer alan korsan bayrağı hükümete yönelik tepkinin sembollerinden biri oldu. 2025’te milletvekillerinin maaşlarına zam yapmasına karşı başlayan protestolar, motosikletli kurye Affan Kurniawan’ın ağustosta zırhlı polis aracının altında kalarak hayatını kaybetmesinin ardından büyümüştü.

Gençler Ekim 2026’da bu kez büyük orman yangınlarının yol açtığı hava kirliliğine karşı sokağa çıktı. Haberde, Sumatra, Kalimantan ve Papua’da yıl boyunca yaklaşık 2 milyon hektarlık orman ve turbalık alanın yandığı bildirildi. Yangınların dumanından etkilenen bölgelerdeki tepkiler üzerine 28 Ekim’de Cakarta, Yogyakarta, Solo, Malang, Bandung, Surabaya, Makassar, Palangkaraya ve Banda Aceh’de eş zamanlı öğrenci gösterileri düzenlendi.

Protestocular hükümetten yangınların boyutunu kabul etmesini ve ulusal afet ilan etmesini istedi. Eylemlerde yolsuzluk, sivil yaşamın askerîleştirilmesi ve kamu kaynaklarının kullanımı da eleştirildi; polis bazı gösterileri göz yaşartıcı gazla dağıttı. Palangkaraya Üniversitesi öğrencisi Naomi Artika Simamora, hükümetin çevre felaketine müdahalesinde aciliyet eksikliği bulunduğunu söyledi. Hükümet Sözcüsü Kurnia Ramadhana ise Devlet Başkanı Prabowo Subianto yönetiminin öğrencilerin kaygılarını anladığını ve çözüm için çalıştığını açıkladı. Ancak ulusal afet ilanı yapılmadı.

Bangladeş ve Nepal’de iktidar değişikliği

Bangladeş’te 2024’te başlayan öğrenci gösterileri, dönemin Başbakanı Şeyh Hasina yönetimine karşı kitlesel bir ayaklanmaya dönüştü. Güvenlik güçlerinin müdahalesine rağmen büyüyen protestoların ardından Hasina Ağustos 2024’te iktidardan uzaklaştı ve ülkeyi terk etti. Öğrenci organizatörü Rezwan Ahmed, başkent Dakka’daki eylemlerin koordinasyonunda Facebook’un önemli rol oynadığını belirtti. Ahmed’in yönettiği sayfa, Hasina yönetiminin devrilmesine kadar bir milyondan fazla takipçiye ulaştı.

Nepal’de 2025’te yolsuzluk, kayırmacılık ve siyasi elitlerin ayrıcalıklarına karşı başlayan öğrenci protestoları, sosyal medya platformlarının kapatılmasına yönelik girişimin ardından şiddetlendi ve hükümetin düşmesiyle sonuçlandı. Ahmed, her ülkede benzer bir sonucun ortaya çıkmayacağını, iktidar değişikliği için toplumsal ve siyasi koşulların da oluşması gerektiğini vurguladı.

Filipinler’de siyasi mizah

Filipinler’de 2025’te sel kontrol projelerinde milyarlarca dolarlık yolsuzluk yapıldığı iddiaları, hükümet karşıtı protestolara yol açtı. Yaklaşık 96 milyon kişinin sosyal medya kullandığı ülkede, gençlerin yönettiği hiciv sayfası Filipino Trends That Matter yaklaşık 4,6 milyon takipçiye ulaştı. Sayfanın kurucusu Mark Anicas, amaçlarının insanlara ne düşüneceklerini söylemek değil, onları düşünmeye teşvik etmek olduğunu belirtti. Yolsuzluk ve hükümet politikalarına ilişkin paylaşımlar milyonlarca kişiye ulaşırken yöneticiler hakkında bazı yerel yetkililerin şikâyetleri üzerine hukuki işlemler başlatıldı.

Filipinler Diliman Üniversitesinden medya ve iletişim akademisyeni Petronilo Figueroa, siyasi mizahın siyasetçilere ve kurumlara yönelik hoşnutsuzluğu görünür kıldığını söyledi. Seçim Komisyonunun tahminlerine göre 2028 başkanlık seçimlerinde seçmenlerin yaklaşık üçte biri Z kuşağından olacak. Ancak gençlerin siyasi tercihlerinin tek bir çizgide birleşmediğine dikkat çekiliyor.

Ortak sorunlar, farklı sonuçlar

Gadjah Mada Üniversitesinden sosyolog Oki Rahadianto Sutopo’ya göre gençlik hareketleri, Z kuşağının toplumsal ve siyasi sorunlara ilgisiz olduğu yönündeki yaygın kanıyı sorgulatıyor. Dijital iletişim, mizah, gelecek kaygısı ve otoriteden duyulan korkunun azalması gençlerin birlikte hareket etme kapasitesini güçlendiriyor.

Haberde, Asya’daki protestoların ortak yönünün yalnızca sosyal medya kullanımı olmadığı vurgulanıyor. Gençler; eğitim sonrası güvenceli iş bulamama, düşük ücretler, artan yaşam maliyetleri ve siyasetçilerin ayrıcalıkları gibi sorunlarla karşı karşıya. Eylemlerin sonuçları ise ülkeden ülkeye değişiyor: Bangladeş ve Nepal’de hükümet değişiklikleri yaşanırken Hindistan’da seçim sistemi ve işsizlik, Endonezya’da ise çevre felaketlerine karşı hükümetin sorumluluğu öne çıkıyor.

Benzer bir gündem başlığında, BM Genel Sekreterliği yarışında Türkiye’nin diplomatik seçenekleri ele alınıyor.